سواد دیجیتال چیست و چرا دانش‌آموزان به آن نیاز دارند؟

سواد دیجیتال چیست و چرا دانش‌آموزان به آن نیاز دارند؟

امروزه بیشتر دانش‌آموزان از سنین پایین با گوشی، رایانه، تبلت، اینترنت و انواع برنامه‌های دیجیتال آشنا هستند. جست‌وجوی یک مطلب، تماشای ویدئو، ارسال پیام یا استفاده از یک اپلیکیشن برای بسیاری از آن‌ها کار دشواری نیست.
اما آیا استفاده راحت از فناوری به معنی داشتن سواد دیجیتال است؟ لزوماً نه. ممکن است دانش‌آموزی به‌خوبی با تلفن همراه یا رایانه کار کند، اما نتواند تشخیص دهد کدام مطلب اینترنتی قابل اعتماد است، اطلاعات شخصی خود را به‌درستی محافظت کند، با دیگران در فضای آنلاین مسئولانه ارتباط برقرار کند یا از فناوری برای یادگیری و حل مسئله استفاده کند. در واقع، استفاده زیاد از فناوری با سواد دیجیتال بالا یکسان نیست.
سواد دیجیتال به دانش‌آموز کمک می‌کند فناوری را نه فقط به‌عنوان وسیله‌ای برای سرگرمی، بلکه به‌عنوان ابزاری برای یادگیری، تحقیق، ارتباط، خلاقیت و تصمیم‌گیری آگاهانه به کار بگیرد.

سواد دیجیتال چیست؟

سواد دیجیتال مجموعه‌ای از دانش و مهارت‌هایی است که به فرد کمک می‌کند از ابزارها، اطلاعات و ارتباطات دیجیتال به شکل آگاهانه، ایمن، مسئولانه و هدفمند استفاده کند.
بنابراین، سواد دیجیتال فقط به این معنا نیست که دانش‌آموز بداند چگونه یک نرم‌افزار را باز کند یا در اینترنت چیزی را جست‌وجو کند. او باید بتواند اطلاعات پیدا‌شده را بررسی و ارزیابی کند، محتوای مناسب را تشخیص دهد، از حریم خصوصی خود محافظت کند، ارتباط محترمانه‌ای در فضای آنلاین داشته باشد و در صورت نیاز، خودش محتوای مفید تولید کند.
به بیان ساده‌تر:
دانش‌آموز باسواد دیجیتال فقط بلد نیست با فناوری کار کند؛ می‌داند چه زمانی، چرا و چگونه از فناوری استفاده کند.
این موضوع برای دانش‌آموزان دوره اول متوسطه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا در این سن، استفاده از اینترنت و ابزارهای دیجیتال به بخش مهمی از فرآیند یادگیری، تحقیق و ارتباطات اجتماعی تبدیل شده است.

مهارت‌های سواد دیجیتال دانش‌آموزان چیست؟

سواد دیجیتال یک مهارت واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از توانایی‌های مرتبط با یکدیگر است.

چرا سواد دیجیتال برای دانش‌آموزان اهمیت دارد؟

امروزه بخش قابل توجهی از یادگیری دانش‌آموزان با فضای دیجیتال ارتباط دارد؛ از جست‌وجوی اطلاعات و مشاهده محتوای آموزشی گرفته تا انجام پروژه، ارائه مطالب و همکاری با همکلاسی‌ها. بنابراین، ضعف در سواد دیجیتال می‌تواند باعث شود دانش‌آموز با وجود دسترسی به منابع فراوان، نتواند از آن‌ها به شکل مؤثر استفاده کند.

از طرف دیگر، سواد دیجیتال می‌تواند به دانش‌آموز کمک کند:

• اطلاعات آموزشی مناسب‌تری پیدا کند؛
• اعتبار منابع را بررسی کند؛
• در برابر اطلاعات نادرست تصمیم آگاهانه‌تری بگیرد؛
• از حریم خصوصی خود و دیگران محافظت کند؛
• در پروژه‌های گروهی بهتر همکاری کند؛
• از فناوری برای خلاقیت و تولید محتوا استفاده کند؛
• مشکلات ساده را با جست‌وجو و یادگیری مستقل حل کند؛
• و خود را برای تغییرات سریع دنیای فناوری آماده کند.

حتی پژوهش‌های دانشگاهی نیز ارتباط میان سواد دیجیتال، شایستگی دیجیتال، خودکارآمدی و یادگیری مستقل را مورد توجه قرار داده‌اند. البته نباید از این یافته‌ها نتیجه گرفت که سواد دیجیتال به‌تنهایی موفقیت تحصیلی را تضمین می‌کند؛ بلکه مهارت دیجیتال یکی از توانمندی‌هایی است که می‌تواند به استفاده بهتر از فرصت‌های یادگیری کمک کند.

اگر سواد دیجیتال دانش‌آموز ضعیف باشد چه اتفاقی می‌افتد؟

داشتن دسترسی به اینترنت به‌تنهایی کافی نیست. دانش‌آموزی که مهارت ارزیابی اطلاعات را یاد نگرفته است، ممکن است یک مطلب نادرست را به‌عنوان واقعیت بپذیرد. دانش‌آموزی که درباره حریم خصوصی آگاهی ندارد، ممکن است اطلاعاتی را بدون توجه به پیامدهای آن منتشر کند.
همچنین استفاده بدون هدف از فناوری می‌تواند زمان زیادی را صرف فعالیت‌هایی کند که ارتباطی با یادگیری یا رشد مهارت‌های او ندارند. مشکل اصلی، خود فناوری نیست؛ نحوه استفاده از فناوری است.
به همین دلیل، آموزش سواد دیجیتال باید دانش‌آموز را از یک کاربر منفعل به یک کاربر آگاه و مسئول تبدیل کند.

نقش مدرسه و معلم در آموزش سواد دیجیتال

آموزش سواد دیجیتال نباید به یک جلسه یا یک توصیه کوتاه محدود شود. این مهارت بهتر است در فعالیت‌های روزمره مدرسه تمرین شود.
برای مثال، معلم می‌تواند هنگام یک تحقیق درسی از دانش‌آموز بخواهد دو یا چند منبع را با یکدیگر مقایسه کند و توضیح دهد چرا یکی را معتبرتر می‌داند.

در یک پروژه گروهی نیز دانش‌آموزان می‌توانند:

را تجربه کنند. در این فرآیند، آن‌ها هم‌زمان مهارت‌های تحقیق، تفکر انتقادی، ارتباط، همکاری، تولید محتوا و تصمیم‌گیری را تمرین می‌کنند.
معلم همچنین باید خودش الگوی مناسبی برای استفاده از فناوری باشد. اگر فناوری در کلاس استفاده می‌شود، بهتر است استفاده از آن هدف مشخصی داشته باشد و در خدمت یادگیری قرار گیرد، نه اینکه صرفاً جایگزین تعامل انسانی شود.
در مدرسه غیردولتی پسرانه آریانا نیز توجه به یادگیری، خلاقیت و مهارت‌آموزی می‌تواند فرصتی برای پیوند دادن آموزش درسی با مهارت‌های موردنیاز دنیای دیجیتال باشد. استفاده هدفمند از کلاس‌های هوشمند، فعالیت‌های آموزشی، مهارتی و خلاقانه می‌تواند به دانش‌آموز کمک کند فناوری را به‌عنوان ابزاری برای یادگیری، تجربه کردن و تقویت مهارت‌های خود به کار بگیرد.

معرفی مدرسه آریانا

فعالیت‌ها و برنامه‌های مدرسه آریانا

نقش والدین؛ فقط محدود کردن گوشی نیست

یکی از اشتباهات رایج این است که سواد دیجیتال را فقط با «کم کردن زمان استفاده از گوشی» برابر بدانیم. مدیریت زمان استفاده از صفحه‌نمایش مهم است، اما کافی نیست.
والدین باید در کنار تعیین قوانین مناسب، درباره فعالیت‌های دیجیتال فرزندشان گفت‌وگو کنند. اگر دانش‌آموز مطلبی را در اینترنت دیده است، می‌توان به‌جای رد یا قبول فوری آن، درباره منبع و اعتبارش صحبت کرد.
والدین همچنین باید خودشان الگوی مناسبی باشند. کودکان و نوجوانان فقط از توصیه‌های والدین یاد نمی‌گیرند؛ رفتار آن‌ها را نیز مشاهده می‌کنند.

بنابراین، بهتر است خانواده و مدرسه درباره چند اصل مشترک توافق داشته باشند:

• اطلاعات شخصی را بدون فکر منتشر نکنیم.
• قبل از بازنشر یک مطلب، اعتبار آن را بررسی کنیم.
• برای انتشار عکس یا اطلاعات دیگران اجازه بگیریم.
• هنگام مواجهه با مشکل آنلاین، از فرد قابل اعتماد کمک بگیریم.
• میان فعالیت‌های دیجیتال، مطالعه، ورزش، ارتباط خانوادگی و فعالیت‌های اجتماعی تعادل ایجاد کنیم.

هدف، حذف فناوری از زندگی دانش‌آموز نیست؛ هدف، تبدیل فناوری به ابزاری برای یادگیری و رشد است.

چگونه سواد دیجیتال دانش‌آموزان را تقویت کنیم؟

چند عادت ساده می‌تواند به تقویت این مهارت کمک کند.
اول؛ فقط به اولین نتیجه جست‌وجو اکتفا نکنید. از دانش‌آموز بخواهید چند منبع را مقایسه کند.
دوم؛ قبل از باور کردن یک مطلب، سؤال بپرسید. چه کسی آن را نوشته؟ چه زمانی؟ با چه شواهدی؟
سوم؛ دانش‌آموز را فقط مصرف‌کننده محتوا نکنید. از او بخواهید تحقیق کند، ارائه بسازد، محتوای آموزشی تولید کند یا یک پروژه دیجیتال انجام دهد.
چهارم؛ امنیت را در فعالیت‌های واقعی آموزش دهید. حریم خصوصی، رمز عبور، لینک‌های مشکوک و انتشار اطلاعات را در موقعیت‌های واقعی توضیح دهید.
پنجم؛ به جای ترساندن از فناوری، قدرت تصمیم‌گیری بدهید. دانش‌آموز باید یاد بگیرد در موقعیت‌های مختلف خودش تصمیم درست‌تری بگیرد.
ششم؛ آموزش فناوری را به مهارت عملی تبدیل کنید. صرفاً شناختن رایانه یا نرم‌افزار کافی نیست؛ دانش‌آموز باید بتواند با استفاده از فناوری کاری واقعی انجام دهد.
در همین راستا، آموزشگاه کامپیوتر آریانا می‌تواند در کنار فعالیت‌های آموزشی مدرسه، بستری برای تقویت مهارت‌های عملی و کاربردی رایانه و فناوری باشد. چنین آموزش‌هایی زمانی بیشترین ارزش را دارند که دانش‌آموز علاوه بر یادگیری کار با ابزار، بتواند از آن برای یادگیری، خلاقیت، حل مسئله و ساختن یک مهارت واقعی استفاده کند.
در واقع، پیوند میان آموزش مدرسه و آموزش مهارت‌های کاربردی فناوری می‌تواند مسیر مناسبی برای آماده کردن دانش‌آموزان برای دنیایی باشد که مهارت‌های دیجیتال در آن روزبه‌روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

نتیجه‌گیری

سواد دیجیتال دانش‌آموزان یعنی چیزی فراتر از بلد بودن کار با گوشی و رایانه. دانش‌آموز باسواد دیجیتال می‌داند چگونه اطلاعات پیدا کند و اعتبار آن را بسنجد، چگونه از حریم خصوصی خود محافظت کند، چگونه در فضای آنلاین مسئولانه ارتباط برقرار کند و چگونه فناوری را برای یادگیری، خلاقیت، حل مسئله و تولید محتوا به کار بگیرد.
برای رسیدن به این هدف، مدرسه و خانواده هر دو نقش دارند. مدرسه می‌تواند سواد دیجیتال را در فعالیت‌های آموزشی و مهارتی وارد کند و خانواده می‌تواند با همراهی، گفت‌وگو و الگو بودن، این مهارت‌ها را در زندگی روزمره تقویت کند.
در نهایت، هدف این نیست که دانش‌آموز هر ابزار دیجیتالی را بلد باشد؛ هدف این است که وقتی با یک ابزار، اطلاعات یا موقعیت جدید روبه‌رو می‌شود، بتواند آگاهانه فکر کند، درست انتخاب کند، ایمن رفتار کند و از فناوری برای رشد و یادگیری استفاده کند.
این همان مهارتی است که می‌تواند آموزش دانش‌آموزان دوره اول متوسطه را به نیازهای واقعی دنیای امروز نزدیک‌تر کند.